Cortisol wordt het stresshormoon genoemd en dat is niet vreemd. Het hormoon wordt namelijk via de HPA-as onder invloed van zowel emotionele als lichamelijke stress, door de bijnierschors afgegeven aan het bloed. Wanneer je chronisch stress ervaart, heb je gedurende de dag een verhoogd cortisolniveau in je bloed.
Daarnaast is cortisol het belangrijkste activeringshormoon in ons lichaam. Het volgt het circadiaan ritme door middel van de cortisol-awakening response (CAR). De hoogste piek wordt 30-45 minuten na het ontwaken bereikt. Het heeft als doel je lichaam en brein voor te bereiden op actie.
Uit je comfortzone door cortisol
Dit moet een evolutionair voordeel hebben opgeleverd. In een natuurlijke omgeving moesten onze voorouders na het ontwaken meteen alert zijn zodat er voedsel gezocht kon worden en daarbij vijanden en roofdieren ontweken konden worden. Tijdens de nacht verbleven mensen vaak op een veilige plek (grot, hut, kampvuur), hun comfortzone. Maar om te overleven moesten ze naar buiten, nieuwe risico’s nemen en nieuwe informatie verwerken. Cortisol zorgt voor “fysiologische onrust” die het lichaam aanzet tot beweging, het verhoogt bloeddruk, bloedsuiker (door gluconeogenese) en alertheid, en onderdrukt tijdelijke “niet-noodzakelijke” functies zoals spijsvertering of immuunactiviteit. Het helpt ons letterlijk om de comfortzone te verlaten in ruil voor kansen (voedsel, voortplanting, verkenning).
Meer focus in de ochtend
In de huidige tijd betekent dit dat cortisol-ochtendpiek in de ochtend zorgt voor meer focus en geheugenontwikkeling en voor bereidheid om nieuwe situaties aan te gaan (neuroplasticiteit, prefrontale cortex wordt actiever). De ochtend is biologisch geprogrammeerd als leer- en actietijd. De natuurlijke ochtendpiek in cortisol brengt ons automatisch van een comfortzone naar een stretchzone waarin we productiever zijn, meer willen doen en nieuwe situaties aankunnen.
Te veel cortisol (bijv. door chronische stress) duwt ons juist richting de paniekzone — dat is ongezond. Maar de natuurlijke ochtendpiek is een milde stress beleving: net genoeg om in beweging te komen. Een soort biologisch hormetisch effect dus. Zonder deze piek zouden we als soort misschien letterlijk in onze grot zijn blijven zitten.
Wil je meer weten over cortisol en andere hormonen en neurotransmitters, lees dan deze blog.
